- 11 zabaltze
- itxita
Euskararen jatorria
editor.euskosare.org/blogak/mintzalagunak/euskararen_jatorriaana-g (e)k bidali du duela 201 egun 18 ordu 26 minutu, duela 201 egun 12 ordu 59 minutu argitaratuta
Euskararen jatorria erantzunik gabeko galdera da oraindik. Sustraiak ezagutzea ordea garrantzitsua da hizkuntzaren etorkizuna aztertu nahi badugu. Gai hau lantzeko "Euskararen Jatorriare III Biltzarra" ospatu da Oka-Iruñan.
Laguntza | kodea: lizentzia, jaitsi | irudien lizentzia
| Kontaktua: kontaktua(a bildua)zabaldu.com
![[Baliozko RSSa]](/img/common/valid-rss.png "RSS jarioa balioztatu")
iruzkinak
http://www.euskararenjatorria.eu
http://www.blogari.net/euskjatorria/2008/05/27/euskara_jatorria_iruapa_oka_veleia
Gauza orok du bere lehean eta lehen horrek ekartzen du oraina eta geroa, beraz, nola bizi guztiz jakin gabe?? Ea behingoz europako hizkuntza zaharrena delaz gain zerbait gehiago jakiten dugun.
Zientzia (euskararen jatorria eta ahaideak) eta ideologia (euskal naziogintza) ezin dira horrela nahasi. "Fonética Historica Vasca", edo "Sobre el pasado de la lengua vasca" bezalako lanetan egileak ez ditu bere nazio sentimenduak aipatzen, hori ez baita kontua. Datuak eman eta interpretatzen dira, metodo zientifikoak aplikatuz. Gainerakoa demagogia da.
Eta zein dira ondorioak? Non irakur daitezke? Euskararen %70a latina al da?
Edo latinaren %50 euskara da?
Noraino heltzen dira euskal toponimoak?
Astigarraga, Iruña Oka, Done Ander, Arriaka (Guadalajara), guantxeak, Katalunia, Akitania, Alpeak, Aosta, Alemania, London, Eskoziako piktoak, Eskandinabia...
Venemann-ek Europa osoko toponimia euskararen bidez interpretatu du. Lehenik ibaiekin hasi zen, eta gero gainerako izenekin ausartu. Bale. Baina Venemann ez da Jainkoa, bere lanak oso eztabaidatuak dira. Azken ehun urteetan euskarari buruz ezagutu dena, Venemannek ez daki, edo ez du kontuan hartzen. Adibidez: Munchen (Munich)
ba... Munchen: euskarazko "muino". Eta kontuan hartuta Munchen toki laua dela: ez dagoela muinorik. Eta gero Martinez Lizarduiko dator, eta bere ondotik Esku nabarrak jauna, hirugiharrea eta belozidadea nahasten.
http://www.mundurat.net/larrugorri/The%20origins%20of%20the%20british/the_origins_of_the_british.htm
Orain Humbloldt aipatzea astrofisikan Copernico aipatzea bezala da.
Krudwigek ikaragarri pila zekien, baina gauza berexi asko ere bururatzen zitzaizkion, eta zahartu ahala gero eta gehiago. Zure webguneko hiztegi eta gramatika "guantxean" (http://www.eskunabarra.org/Mezuak/guantxe%20Garaldea.htm), Krutwigek zera egiten du: euskara erabiliz balizko guantxe hura "berreraiki" edo "osatu". Hola lortzen du euskal aditz taula guantxearen ondoan jarri eta dena berdin-berdin eta polit-polit gelditzea. Adituek diote guantxeera bereberaren ahaidea dela, eta horretaz gainera ez dira ia ezer gehiago esatera ausartzen. Hitz zerrendak dituzte, toponimoak, eta Kanarietako gaztelaniako mailegu batzuk. Eta Krutwig hagitz gizon ausarta zen, nahiko zuen horrekin.
Antonio Arnáiz eta Jorge Alonso Garcíarena lotsagarria da. Lotsa Madrileko Complutenseagatik, han ateratzen baitizkiete lanak. Azkena euskara-iberiera-gaztelania hiztegia izan da. Aber enteratzen garen: Iberiera ez du INORK itzuli, eta minoikoaz eta etruskoaz askoz gutxiago jakin daiteke. Hori saldu nahi dutenak crecepelos saltzaileen parekoak dira. Arnáiz eta Alonso, Alonso eta Arnáiz.
Eta euskara diren eta ez diren hizkuntza guztiekin lotu nahi izan dutenak: Gehienek ez zekiten euskaraz, eta bazekitenek ez zekiten ia ezer euskararen historiaz. Latineko maileguak, sabinismoak eta hitz elkartuak hartu eta edozein hitz berebere (mailegu arabiarrak barne), kartveliko edo auskalo nongoekin konparatu izan dituzte. Batzuek nahikoa zuten English-basque hiztegi on xamar batekin. Berriz: INORK ez du EZER demostratu horren inguruan.
Eta Mtz. Lizarduikoak horiek bildu, petatxuak bete eta best seller bat idatzi zuen.
http://www.mundurat.net/larrugorri/The%20origins%20of%20the%20british/the_origins_of_the_british.htm
Laburtuz dio azken glaziazioan Europa gehiena izotzez estalirik egon zenean milaka urte batzuetan eta gizakia desagertu zela ia Garonatik iparrera, gure arbaso larru gorriak pilatu zirela babes gune batzuetan, onena gaur egungo Euskal Herriaren inguruan (Done Anderretik D' Ordoña-raiño) eremu karstikoa delako eta bigarrena Balkanetan. Babes gunetatik at gizakia desagertu zen ia Europa osoan eta itsas maila jaitsi zen 124 metro.
Duela 15.000 bat urte tenperatura igo ahala, "Euskal Herri" inguruko larru gorriak Europako basamortua kolonizatu zuten, honek suposatzen du gaur egungo europarren gene aberastasunaren %80a. Duela 7.500 urte beste ber-kolonizazio bat izan zen ekialdetik "indoeuroparrena", "Euskal Herri" ingurura ez zen heldu baina ipar Europan gene aberastasunaren % 15a besterik ez zuen suposatu aurretik populatua zegoelako.
Galdera da milaka urtetan "Euskal Herriko" babes gunean bizitako larru gorriak zer mintzatzen zuten eta duela 15.000 urte egindako kolonizazioan, ea euskara ere zabaldu ote zuten.
>Orain Humbloldt aipatzea astrofisikan Copernico aipatzea bezala da.
Humboldt-ek dozenaka hizkuntza zekizkien, euskara ikasi zuen "1803ko atzerritar dokumentatuena", filologia konparatuaren sortzailea eta ozen esan zuen euskararik gabe ezin zela interpretatu Iberiako, Frantziako eta agian Alemaniako toponimia. Ez aipatzea da eguzkiak lurrari bira ematen diola esatea bezala.
Krutwig-ek ikaragarri pila zekien, eta oso baztertuta dago. Garaldea liburuan duela 30 urte idatzitako liburua, guantxeak aparte, Aostako toponimo euskaldunak biltzen ditu eta Eskoziako piktoen inskripzioen itzulpenak hobetzen ditu, bazekien Eskoziako toponimo eta inskripzio euskaldunak zuten garrantzia. Guantxeekin sinestezina da duela 500 urte arte metalak ezagutu ez duen zibilizazioa izanik eta dokumentu pila izanik, oraindik esatea ez dakigula ezer, dagoen mailaren adierazlea izango da.
>Iberiera ez du INORK itzuli."
Harrigarria da milaka inskripzio idatzita egonik, XXI. mendean "ofizialki" esatea inork ez dakiela ezer. Nik ez dakit iberiera irakurtzen baina saiatzen naiz argitaratzen diren hiztegiak biltzen, espero dut atzetik norbait etorriko dela egindako lana hobetuz eta eskertzen ditut ekarpenak. Iberiera ulertzen saiatzen diren gehienak euskararen laguntzaz egiten dute.
>Eta Mtz. Lizarduikoak horiek bildu, petatxuak bete eta best seller bat idatzi zuen.
Lizarduikoaren liburuak oso interesgarriak dira eta munduan argitaratzen diren puntako ikertzaileen lana biltzen du zalantzarik gabe, bere aportazioak eginez.
Nik ez dut Humboldt linguistika modernoaren aita izan zela ukatzen. Kontua da, segun eta zertaz ari garen hizketan, orain dela mende bete, hogei urte edo berrogeita hamar urte idatzitako liburuak aipatzea ez dela zentzuzkoa, lan zientifikoek iraungitze data baitute. Gomez Morenok 20. hamarkadan idazkera iberikoa(k) deszifratzea lortu zuen arte, erraza zen iberiera eta euskara lotzea; ordutik aurrera zailagoa. Eta geroago, ikerlariek Gomez Morenoren lanak berrikusi dituzte. Humbloldt hor oso atzean gelditzen da.
Beste faktore bat ere izan da: Lehen oso hizkuntzalari onak zeuden, baina ez zekiten euskaraz, eta egun hizkuntzalari euskaldun onak daude. Caro Baroja eta Mitxelena bezalako jendeak, bere garaira arteko teoria guztiak birrindu eta txiki-txiki eginda utzi zituzten. Giri listillo bat teoria berri batekin kontentu-kontentu Euskal Herrira etortzen den aldioro, hamarretik bederatzi gauza bera gertatzen da.
Euskoiberismoaz: http://www.kondaira.com/laburpenak.php?alea=3&gakoa=40 Nik zure erreferentziak irakurtzen ditut, egidazu faborea. Euskoiberisten artean denetarik izan da. Onak eta txarrak.
"500 urte arte metalak ezagutu ez duen zibilizazioa izanik eta dokumentu pila izanik, oraindik esatea ez dakigula ezer, dagoen mailaren adierazlea izango da". Noski, hori koadrila horren argudioetako bat da: Mundu akademiko kanonikoan, beren ipurdi gizenak katedretan eroso jarrita, "egia" ezkutatzen dute, txiringitoa arriskuan ez jartzeko. Konspirazio bat da. EHU aipatzen duenan, "unibertsitate kolonizatzailea" esamoldea gehitzen du Mtz. Lizarduikoak, eta hori nahikoa iruditzen zaio esplikatzeko zergatik ez dioten puto kasorik egiten. Diskurtso horri esker, ezker abertzaleko zenbai jendek amuari koxk egin zion.
Gainerakoak beste baterako utziko ditugu.
Ongi izan.
"Galdera da milaka urtetan "Euskal Herriko" babes gunean bizitako larru gorriak europarren gene aberastasunaren % 80aren jatorria, zer mintzatzen zuten eta duela 15.000 urte egindako Europako kolonizazioan, ea euskara ere zabaldu ote zuten."
Hau aztertzen ari dira gaur egun Europako genetistak, antropologoak, hizkuntzalariak... Zer iruditzen zaizu? Ez zaizu axola? Ez daukazu iritzirik ? Euskaldunak eztabaidaren erdi erdian gaude. Non daude aztarnak? Non ikerketak?
Lizarduikoa bezalakoak "modan" dagoen gai honekin kezkatuta daude eta saiatzen dira azken informazioa biltzen, zabaltzen eta aportazioak egiten beren liburuekin "Euskal Zibilizazioa", "Euskaldunen jatorria"... Tamalez ikerketa ia guztiak atzerritarrenak dira, badiduri hemengo unibertsitateko ikertzaileei ez zaiela axola.
Ni saiatzen naiz arazo konplexuak zatitzen eta sinplifikatzen erantzunak bilatu nahian.
Ez naiz inor kritikatzeko baina zorionak asko gustatu zait, zerbait aipatzea nahi baduzu, agian egileen asmo ideologikoen espekulazioa soberan dagoela.
Agian Iruña Okako aurkikuntzak egiaztatzen badira Mitxelenaren protoeuskara eta Gorrotxategiren 1984ko tesi doktoralaren ondorioak berraztertu beharko dira. Eskerrik asko loturagatik.